NİZAMÜLMÜLK (1018-1092)


Selçuklu Devleti Baş Veziri- Büyük Devlet Adamı

1018 Yılında İran’ın Tûs şehrinde doğmuş olup,  esas adı Hasan Bin Ali Bin İshak El Tûsi’dir.  Döneminin geleneklerine göre İslami ve edebi konularda iyi bir tahsil gördü,  dönemin alimleri ile sürekli irtibatta bulundu.  İslam ve Şafii mezhebine konularında kendini yetiştirdi.

Nizamülmülk
ilk devlet hizmetine Gazneliler’de Horasan valisi Ebû-l Fazıl Es-Suri’nin yanında başladı.  1040 yılındaki Dandanakan Savaşı’nda Horasan’ın Selçuklu hakimiyetine geçince,  Gazne’ye gitmiş,  bir müddet sarayda görev yaptıktan sonra tekrar Horasan’a dönmüş; Buhara,  Merv ve Semarkent’ta bulunmuştur.  1052 yılında,  Çağrı Bey’in Belh valisi Ali Bin Şadan’ın yanında görevlendirilmiş,  daha sonra da Merv’e giderek Alparslan’ın danışmanı olmuştur.  Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey’in ölümü sonrasında;  Alparslan ve kardeşi Süleyman’ın taht kavgalarında,  makul ve yerinde kararları etkili olmuş,  Alparslan’ın tahta çıkışında rol oynamıştır. Alparslan’ın sultan olması ile 1064 yılında,  Selçuklu Devleti’nin tam yetkili Baş Veziri tayin edildi. Dönemin halifesi Kaim bi Emrillah tarafından Nizamülmülk (devletin düzeni) ünvanı verildi.  Bundan sonra bu adla anıldı. 1092‘deki ölümüne kadar 29 yıl bu görevde kalarak Selçuklu Devleti’ne hizmet etti. Malazgirt Meydan Savaşı hariç bütün sefer ve muharebelere katıldı.  Tam bir kararlılık ve adaletle çalışarak devlet düzeninin sağlanması ve devletin sağlam temellere oturtulması için çaba sarfetti.  Sultan Alparslan’ın ölümü sonrasında düzen ve emniyeti sağlayarak,  Melikşah’ın tahta çıkmasında etken oldu. Melikşah sultan olunca, ona devlet idaresinde çok geniş yetkiler verdi. Nizamülmülk’ün akılcı,  adaletli ve tecrübeli idaresi sayesinde,  Melikşah döneminde,  Selçuklular en şanlı dönemlerini yaşadılar.  1092 yılında Nihavend’de bir suikasta uğrayan Nizamülmülk’ün kim yada kimler tarafından öldürtüldüğü tam olarak aydınlığa kavuşturulamamştır.
Nizamülmülk;  alim,  adil, edip ve vefakar bir kişiliğe sahip devlet adamı idi. Meclisi,  alim ve sanatkarların toplandığı bir yer haline getirdi.  Alimlere, şair ve sanatkarlara;  ikram, ihsan ve iltifatta bulunurdu.  Birçok yapı ve eser yaptırdı.  Devlette;  idari,  mali,  askeri,  adli,  sosyal ve kültürel alanda birçok yenilikler getirdi.  Sarayı,  hükümeti,  mahkemeleri,  toprak sistemini yeniden düzenledi.

nizamiye medreseleri

nizamiye medreseleri

İslam Dini’nin yozlaştırılmaya ve ana ekseninden uzaklaştırılmaya çalışıldığı ve bozuk fikirlerin ortaya çıktığı bir dönemde; dinin doğru bir şekilde öğretilmesi ve yaygınlaştırılması amacıyla,  başta Bağdat olmak üzere Belh,  Nişabur,  Herat, İsfahan,  Basra,  Musul gibi çeşitli şehirlerde  ‘NİZAMİYE MEDRESELERİ‘ni kurdurdu.  Bu medreseler, dünyada kurulan üniversitelerin
temeli olarak kabul edilir.

Nizamülmülk;  Selçuklu Devleti’ndeki dsğişiklik ve düzenlemeleri ve düşüncelerini konu alan Farsça‘SİYASETNAME’  isimli eseri yazdı.  Bu eser,  birçok yabancı dile çevrilerek yayınlanmıştır. Bu eserin esas nüshası İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi’ndedir.

Nizamülmülk’ün devlet idaresinde kurduğu sistem ve düzenlemeler,  Türk ve İslam devletlerinde temel kabul edilmiş ve uygulanmıştır.

siyasetname-kapak

 

 

Bir önceki yazımız olan BARBAROS HAYREDDİN PAŞA (1478-1546) başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

2 Ekim 2013 Saat : 9:46

NİZAMÜLMÜLK (1018-1092) Yazısı için Yorum Yapabilirsiniz

Bizi takip edin

merak nedir? Son Yazılar FriendFeed
Devamını oku:
TAC MAHAL
JEOLOJİK ZAMANLAR
SAFRA
RAVZA-İ MUTAHHARA
MENDEL YASALARI
KÖPEK
Kapat