Türklerin Tarihi


 TÜRK

Türk kelimesini; Türk Tarih Kurumu’ Asya ve Doğu Avrupada yaşayan, Türkçe ve budilin lehçelerini konuşan soy ve bu soydan gelen kimse’ olarak tanımlamıştır. Güçlü, kuvvetli,miğfer, türemiş anlamlarına gelmektedir. Dini kaynaklarda ise Hz Nuh’un torunu olan Türk’ten geldiği belirtilmektedir. Türk kelimesinin resmi olarak kullanılması Göktürkler zamanında başlamıştır ve Devletin adında Türk kelimesi geçmektedir. Türkler’in bilinen eski vatanı Orta Asya’dır. Buralarda göçebe topluluklar halinde yaşarken, ilk devleti Hunlar kurmuşlardır. Ondan sonra dünya tarih sahnesinde birçok devlet ve imparatorluklar kurmuş savaşçı, kuvvetli, adil, şanlı ve şerefli bir millettir. Türkler, İslam dinini kabul ettikten sonraki dönemlerde, bu dinin tanınması ve yayılmasında etkili olmuşlar, devlet yönetiminde dini esas almışlardır.Kurulan devletlerin geneli iç çekişmeler, bölünmeler, dış etkilerle yıkılmış ama yerine, mutlaka başka bir devlet kurulmuş, tarih sahnesini hiçbir şekilde terketmemişlerdir. Bugün de başta Türkiye Cumhuriyeti olmak üzere, dimdik ve ayaktadırlar.

TARİHTE TÜRK DEVLETLERİ

 

  •    01-HUN DEVLETİ: M.Ö.220 Yılında Teoman’ın Türk Boylarını biraraya getirerek kurduğu ilk önemli Türk devletidir.Teoman, boyları birleştirerek devleti kurduktan sonra, Çinlilerin iç karışıklıklarından faydalanarak Çin içlerine kadar akınlar düzenledi ve sınırları genişletti. Teoman’da sonra hükümdarlığı alan oğlu Mete Han’da akınlara ve savaşlara devam ederek tarihin en büyük imparatorluklarından birini kurmuş oldu. Bu güçlü devlet, Çinlilerin de çabası ve iç çekişmeler nedeni ile M.Ö. 48’de ikiye bölünerek zayıfladılar ve yıkıldılar. Bu parçalanma sonucu, Büyük Kavimler göçü başladı. İki ayrı yönde göçe başlayan Hunların batıya gidenlerine Avrupa Hunları, Hindistan tarafına gidenlere de Akhunlar denilir.
Mete

Metehan

  • 02- BATI HÜN İMPARATORLUĞU: Kavimler göçü ile batıya yönelen Hunlar, Hazar denizi, Tayık ve İdil ırmakları arasında toplanarak birleştiler ve M.Ö. 53’te devlet kurdular. Bundan sonra batıya doğru akınlar düzenleyerek, sınırlarını genişlettiler.

 

  • 03- AVRUPA HUN İMPARATORLUĞU: Hazar denizi bölgesinde bulunan Hunlar, batıya yönelerek, Avrupa’da Macaristan bölgesine yerleştiler. Burada yine akınlara devam ederek sınırlarını genişlettiler. Bilhassa Attila döneminde Avrupanın büyük bir bölümünü sınırlarına kattılar. Bizansı haraca bağladılar. Attila’nın ölümü sonrası, taht kavgaları başladı, toparlanma çabaları sonuç vermedi ve İmparatorluk 496 yılında yıkıldı.
attila

Attila

  • 04-AKHUNLAR: (350-567) Büyük göçle güneye yönelen Hunlar, Afganistan, Kuzey Hindistan ve Türkistan’ın birbölümünü içine alan bölgede yerleşerek Akhunlar devletini kurdular. Zaman içinde Kuzey ve Güney Akhunları olarak ikiye bölündüler. 567 yılında Göktürk Devleti hakimiyetine girerek tarih sahnesinden çekildiler.
  • 05- GÖKTÜRK DEVLETİ: (552-745 )- Orta Asya’da Bumin kağan tarafından kurulmuş, adında TÜRK kelimesi bulunan ilk devlettir. Başkenti Ötüken’dir. Göktürkler zaman içinde çevrelerinde bulanan topluluklara akınlar düzenleyerek geniş topraklara hakim oldular ve Türk birliğini büyük ölçüde sağlayarak bütün Orta Asya’yı egemenlik altına aldılar. Göçebe hayatından yerleşik düzene geçerek şehirler kurdular. Hayvancılığın yanında tarımlada uğraşmaya başladılar. Dini inançları Şamanizm’dir. Orhun kitabeleri zamanımıza kadar ulaşan yazılı eserlerindendir. Geniş toprakları elde tutmak ve yönetmek, zaman içerisinde zorlaştı, ayrılıkçı Türklerin yanında Çin, Moğol ve Arap baskılarının artması ile 744 yılında Göktürk Devleti yıkıldı.

bilgekagan

  • 06- AVARLAR: Avarlar, 3.yüzyılda Orta Asya’da İrtiş ırmağından Kore Yarımadasına kadar olan bölgede büyük bir devlet kurdular. 458 yılında Çinlilere yenilerek kuzeye doğru çekildiler. 552 Yılında Göktürkler tarafından yıkıldı. Devletleri yıkılınca Avarlar, batıya doğru göç ederek Volga Nehrinin güneyine yerleştiler. Bu bölgede Türkleri bir araya topladılar. 568 Yılında tekrar batıya yönelerek Macaristan, Ukrayna, Romanya, Bulgaristan, Çekeslovakya, Sırbistan, Hırvatistan topraklarını üzerinde büyük bir imparatorluk kurdular. İstanbul’u iki defa kuşattılar ama başaramadılar. Bavyeralılar ile yaptıkları yirmi yıl savaşları sonunda iyice zayıfladılar ve 805 yılında Franklar tarafından yıkıldılar. .
  • 07- GAZNELİLER: 961-1187 Yıllarında, bugünkü Afganistan, Hindistan ve Horasan’da hüküm sürmüştür. Alp Tegin tarafından kurulmuş olan devletin sınırları Sultan Mahmut döneminde çok genişlemiştir. Gazneli Mahmut, fetihlerin yanında Alim kişiliği ile bilim ve sanata, şehirlerin imarına önem verdi, alimler yetiştirdi, camiler yaptırdı. İslam dinin yaygınlaşması için çaba sarfetti. Sultan Mahmut,büyük Türk hükümdarlarındandır.

 

gazneli-sultan-mahmud-

  • 08- TİMUR DEVLETİ: Timur tarafından 1369 yılında kurulmuştur. Devlet Timur, devleti kurmanın akabinde sınırları genişletmek üzere seferlere başlamış; Harezm, Horasan’ı topraklarına katmış, Altınordu Devletini yıkmış; Bağdat, İran’ı, Azerbeycan’ı fethetmiştir. Seferlerine devam eden Timur, Anadolu üzerine yürümüş Karakoyunlu devletini yıkmış, Suriye’yi ele geçirmiştir. Osmanlı ordusu ile de 1402 yılında Ankara ‘da karşılaşmış, Yıdırım Bayezıt’ın Ordusunu yenmiştir. Bundan sonra Semarkent’e dönmüş, Çin seferi için hazırlık yaparken 1405 yılında ölmüştür. Timur’da sonra taht kavgaları başgöstermiş, istikrar bozulmuştur. Bazı seferler yapıldı ise de fazla başarılı olunamamış, daha çok kültürel ve sanat alanlarında başarılı çalışmalar yapımıştır. Devlet Özbekler tarafından 1507’de yıkılmıştır.
timur

timur

  • 09- KARAHANLILAR: 840-1212 yılları arasında Orta Asya’da hüküm sürmüş, ilk Müslüman Türk devletidir. Karluk,Çiğil, Yağma ve diğer Türk boylarının oluşturduğu Karahanlılar devleti Bilge Kadir Han trafından kuruldu. Satuk Buğra Han döneminde İslamı kabul ettiklerini ilan ettiler. Karahanlı Hanedanı arasında devam eden çekişme ve mücadeleler sonrasında Batı ve Doğu Karahanlılar olarak ikiye bölündüler. İki ayrı devlet olarak tarihteki yerlerini alan Karahanlılar 1211 ve 1212 yıllarında arka arkaya yıkıldılar.karahanlilar_devleti bilge kadir han

10- ALTINORDU DEVLETİ: Cengiz Han’ın torunu Batu Han tarafından, Doğu Avrupa’da kurulan Türk-Moğol devletidir. Batu Han, hukuken Moğol Kağanına bağlıydı. Fethettiği Macaristan, Orta ve Aşağı Volga bölgeleri, Harezm, Kafkasları Altınordu Devletine dahil etti. Batu Han’dan sonra başa geçen Berke Han, müslümanlığı kabul ederek İslamın Moğollar arasında yaygınlaşmasında etkili oldu. Moğollar Türklerin etkisinde kalarak zaman içinde Türkleştiler. Berke Handan sonra gelen Özbek Han, İslam’ı devletin resmi dini olarak kabul etti. 1398’de Timur’un saldırısı sonrasında, taht kavgaları başlayarak devlet birkaç parçaya bölündü, topraklar üzerinde küçük hanlıklar kuruldu. 1481 yılında bağımsızlığını ilan eden Ruslar, bu parçalı devlet yapısını fırsat bilerek Hanlıkları birer birer ortadan kaldırdı.

batuhan

 

 

  • 11- BÂBÜR İMPRATORLUĞU:

Bâbür tarafından 1526 yılında Hindistan’da kurulan Türk-İslam devletidir. Bâbür Şah döneminde ülke sınırları Kuzeyde Amu Derya’ya, güneyde Vindiya Dağlarına kadar genişletilerek büyük bir coğrafyaya yayıldı. Ölümünden sonra oğulları arasında taht kavgaları başlayınca Bâbürlüler sıkıntılı bir döneme girdiler. Bâbür’ün oğlu Hümayun bir müddet sonra hakimiyeti sağlayarak birliği korudu. Onun da ölümünden sonra devletin başına geçen Celalettin Ekber zamanında , Bâbür Devleti dünyanın sayılı devletleri arasında yer aldı. 19.Yüzyılda sömürgecilik faaliyetlerini hızlandıran İngilizler, 1858’de Bâbür Devleti’ni yıktı.

Babür şah

  • 12- UYGUR HAKANLIĞI:

Uygurler 745’te Ötüken merkezli Uygur Hakanlığı’nı kurdular. Kuruluşun ardından dokuz Oğuz Boyu’da katılarak On Uygur diye bilenen birliği meydana getirdiler. İlk Uygur Hakanı Kutlug Bilge Kağan, her boyun başına birer bey atadı. Uygurlar bölgede Çinlilerle zaman zaman savaştı, bazı Dönemlerde de anlaştı ve yardımlaştı. 840 Yılında Kırgızlar tarafından devletleri yıkılan Uygurlar, değişik bölgelere göç ederek küçük devletler kurdularsa da Cengiz Han tarafından 1209-1226 yıllarında tamamen yıkıldılar.

kutlug bilge kağan

  • 13- HAREZMŞAHLAR:

11. Yüzyıl sonlarında Harezm bölgesinde kurulan Türk Devletidir. Büyük Selçuklu sarayında yetişen Anuştegin ve ondan sonrada oğlu Kudbettin Muhammed, sırasıyla Harezm valiliği yaptılar. Kudbettin 30 yıllık Valilik süresinde, dirayetli ve adil idaresi ile halkı etrafında topladı. Kudbettin’den sonra yerine gelen Valiler birkaç defa bağımsızlık teşebbbüsünde bulunsalar da başarılı olamadılar. Sultan Sencer’den sonraki Selçuklu döneminde, Selçukluların etkisi kalmayınca 1170 yılında İl Arslan bağımsızlığını ilan etti. Geniş bir bölgeye hükmeden Harezmşahlar, son hükümdarları Celalettin döneminde, Cengiz Han’ın büyük Seferi sonunda 1230 yılında yıkıldı.

harzemsah muhammed

  • 14-HAZARLAR:

Volga nehri kıyıları ile Kırım Yarımadası bölgesinde imparatorluk kuran bir Türk boyudur. Hazar Devleti’ni 630 yılında Bulan Han kurdu. Onun döneminde devlet sınırları; Kuzey Kafkaslar,
Aşağı ve Orta İdil boyu ile Azak Denizi kıyılarına kadar genişledi. Hazarlar 8. Yüzyılda Müslüman Araplarla Karşılaştılar ve başkentleri Belencer Araplar tarafından işgal edildi. Bunun üzerine Hazarlar başkentlerini Astrahan’a taşıdılar ve karşı saldırıya geçerek Azerbeycan’ın büyük bölümünü aldılar. Tekrar İslam ordusu
Büyük bir güçle Hazar ülkesine girince; zor durumda kalan Hazar Hakanı Müslümanlığı kabul etmesi karşılığı Memleketini kurtarabildi. Bundan sonra Hazarlar arasında İslam Dini yaygınlaştı. Hazar Devleti, Normanlar, Peçenek, Rum ve Rus saldırıları sonucu 965 yılında yıkıldı.

hazarkagan

  • SELÇUKLU DEVLETİ:

(1040-1157) Oğuzların Üçoklar kolunun Kınık boyundan olan Selçuklular,Büyük bir Türk-İslam Devleti kurmuşlardır. Selçuklu Devleti’nin kurucusu olan Selçuk Bey, Oğuz Yabgu Devleti’nin subayı (Subaşı) olduğu dönemde kendini mükemmel bir şekilde yetiştirdi ve itibarını yükseltti.Bu durumu devlet kademelerinde hoş karşılanmadı ve bertaraf edilmesi gerektiği düşünülmeye başladı.Bunu gören Selçuk Bey, kabilesini de alarak sınırdaki Cend şehrine yerleşerek İslam dinini kabul etti.Oğuz Yabgu’dan memnun olmayanları ve müslümanlarları çevresinde toplayarak, müslüman olmayan Türkler’e karşı mücadeleye başladı. Yine müslüman bir devlet olan Sâmani Sultan’nın izni ile Nus Kasabasına yerleşti ve Büyük Selçuklu Devleti’nin temellerini atmış olarak 100 yaşlarında öldü. Yerine geçen oğlu Arslan Bey, teşkilatlanmayı sürdürdü. Ancak güçlenmeleri, Karahanlılar ve Gazneliler’i Tedirgin edince, iş birliği ile Arslan Bey’i yakalayarak Kalencer kalesine götürüp hapsettiler (1025)Arslan Bey, 1032 yılında esir olarak hayatını kaybetti. Bu olay Selçuklu ile Gazneliler arasındaki mücadeleyi iyice arttırdı. Arslan Bey’den sonra gelen oğulları ve torunlarıda, varlıklarını sürdürme ve genişleme siyasetini Sürdürdüler. Çağrı Bey zamanında Doğu Anadolu’ya kadar giderek keşif faaliyetlerinde bulundular. Gaznelilerİle uzun mücadeler sonunda, 1040 yılındaki Dandanakan zaferi sonrası Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluşunuİlan ettiler. Merv şehri başkent yapıldı. Tuğrul Bey’de Sultanu’l Muazzam ünvanı aldı. Fethedilen yerlere idareciler atandı. Yeni kurulan devlet, kısa zamanda bütün İslam Coğrafyası’na hakim oldu. Tuğrul Bey,Bağdat’taki halife tarafından Doğunun ve Batının hükümdarı ilan aedildi. Devlet sınırları, Ceyhun’dan Fırat’a Kadar genişledi. Tuğrul Bey, Anadolu üzerine yaptığı akınlarla Bizans idaresinde bulunan bölgenin, Türk Yurdu olmasına hazırlık olarak ilk adımları attı.Tuğrul Bey’den sonra veliahtı olmadığı için, kardeşi Çağrıbeyin oğlu Muhammed Alparslan Selçuklu Sultanlığına getirildi. Kendisine karşı saltanat iddiasında olanları bertaraf ederek vezirliğe de Nizamülmük’ü Atadı. Devlet düzenini kurduktan hemen sonra seferlere başladı. Kafkaslardaki küçük krallılkarı, Doğu Anadolu’daki Hırıstiyanların kutsal yerlerinden Ani Kalesi’ni fethetti. Bu durum İslam aleminde sevinçle,Hırıstiyanlarca da kaygı ve öfkeyle karşılandı. Doğu ve Güneyde seferlere devam eden Alparslan, Ön Asya’daki Şii-Fatimi unsuları temizledi. Biryandan da Bizans’a karşı yıpratma akınlarını sürdürüyordu. Bizans ordusu İle Malazgirt’te yaptığı meydan savaşını 26 Ağustos 1071’de Alparslan kazandı; ancak bizans imparatoru Tahttan indirildiği için, antlaşma şartları yerine getirilmedi. Alparslan’da artık bütün Anadolu’nun fethi İçin komutan ve beylerine emir verdi. Selçuklu emrindeki Türkmen Boyları, Doğu Anadolu’daki Bizans Sınırından girerek Marmara denizi kıyılarına kadar olan coğrafyayı fethettiler. Yeni fethedilen yerlere de Tükler yerleştirildi. Alparslan, çıktığı Meveraünnehir sferinde esir alınan bir kale komutanı tarfından öldürüldü. Sultan Alparslan’dan sonra yerine Melikşah geçti. Devlet düzenini sağladıktan sonra oda fetihlere Devam etti. Bozkırdaki Türk Boylarını birleştirdi. İran, Arabistan, Suriye ve Filistin’i hakimiyeti altına Aldı. Anadolu’da Tokat, Çorum, Sivas. Amasya, Erzurum, Erzincan ve Musul bölgeleri fethedildi.Uzakdoğudan Ortadoğu’ya kadar olan Büyük coğrafyada hüküm sürüldü. Melihşah, 1092 yılında Bağdat’ta zehirlenerek öldürüldü.  Melihşah’tan sonra devlet istikrarı ve birliği bozuldu. Taht kavgaaları ile imparatorluk, üç ayrı Selçuk Sultan’nı ile yönetilmeye başladı. Fırsatı değerlendiren Bizans ve batı, Haçlı Seferleri ile Selçukluları Sarsanken, Sultan Sencer döneminde Selçuklularda kısmi bir toparlanma oldu ise de bu uzun sürmedi. Büyük Selçuklu Devleti’nin bazı küçük parçaları 14. Yüzyıola kadar varlığını devam ettirebildi.

selçuk bey

alparslan

Alparslan

 

  • Bir Sonraki yazımız Osmanlı İmparatorluğu Olacak


 

 

 

 

Bir önceki yazımız olan Pi (π) sayısı nedir? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

23 Mart 2013 Saat : 10:48

Türklerin Tarihi Yazısı için Yorum Yapabilirsiniz

Bizi takip edin

merak nedir? Son Yazılar FriendFeed
Devamını oku:
KALAHARİ ÇÖLÜ
TİMUR HAN (1336-1405)
SUAYGIRI
ORHUN ANITLARI
Paradoks nedir?
DARÜŞŞİFA
Kapat